Erëzat dimërore, çelësi për t’i dhënë shije gatimeve tuaja

Erëzat dimërore, çelësi për t'i dhënë shije gatimeve tuajaPiperi është një erëz që përdoret në kuzhinë në të gjithë botën në veçanti për t’i dhënë shije mishit sidomos mishit të gjahut, por pakkush e di që veçse aromatizon dhe parandalon fermentimin. Shafrani parandalon urinë nervore nëse merret para vakteve në formën e një pijeje: hidhni pak shafran në një lugë qumësht të ngrohtë, shtoni 3 pika mjaltë dhe pijeni 20 minuta para ngrënies. Mustarda është absolutisht erëza më e lehtë, një lugë e vogël ka vetëm 5 kalori.

Piperi
Kjo erëz është shumë e përdorur në kuzhinë në të gjithë botën veçanërisht për t’i dhënë shije mishit, sidomos atij të gjahut, por pakkush e di se veçse aromatizon piperi parandalon edhe fermentimin në zorrë. Piperi ndihmon frymëmarrjen sepse zgjeron mushkëritë. Nëse e thithni me hundë ju bën të teshtini por është edhe një tonik, antibakterial dhe gjithashtu ndihmon tretjen (por nuk këshillohet për ata që vuajnë nga ulçera ose gastritet).

Piperi jeshil, pak pikant dhe që rihet zakonisht në shëllirë; i ziu kokrrat e të cilit thahen në diell dhe janë shumë djegëse; i bardhi me shije të ëmbël dhe pak të fortë, i përkasin të njëjtës bimë.
Ekziston edhe piperi i kuq (mos e teproni me të sepse mund të shkaktojë alergji) dhe piperi gri një përzierje e piperit të zi dhe të bardhë.
Piperi është mirë të grihet në çastin kur përdoret sepse me t’u grirë ai e humbet lehtësisht aromën.

Speci i kuq djegës
I përdorur pluhur mbi djathëra sidomos te ata kremozë, lejon që të përthithen nga organizmi më pak yndyrna. Speci I kuq djegës përftohet nga grirja e farave dhe tulit të tipave të ndryshme të specave të thatë dhe është një erëz me shumë vlera: nxit aparatin tretës dhe qarkullues dhe është aniseptik. Në treg gjejmë lloje të ndryshme dhe me shije të ndryshme.

Speci djegës përdoret në kuzhinë për tu dhënë shije supave, për salcat ose për të shoqëruar mishin apo perimet. Pluhuri duhet ruajtur në errësirë dhe duhet përdorur brenda në kohe të shkurtër sepse kjo erëz ka prirjen në marrë ngjyrë të errët dhe shije të pakëndshme.

Shafrani
Kjo erëz ngre humorin dhe zbut zymtësinë e dimrit me ngjyrën e saj diellore. Qysh në lashtësi shafrani përdorej si ngjyrosës kurse sot gjen përdorim në shumë receta duke filluar nga më e thjeshta që quhet “oriz milanez”. Një nga vlerat e këtij aromatizuesi është nxitja e metabolizmit. Kjo drogë ka fuqi të madhe antioksiduese sepse është e pasur me betakaroten, dhe është afrodiziak. Gjithashtu ul urinë nervore nëse merret para vakteve në formë pijeje: hidhni pak shafran në një lugë qumësht të ngrohtë, shtoni 3 pika mjaltë dhe pijeni 20 minuta para ngrënies. Për të kontrolluar cilësinë, mjaft të hapni një zarf dhe të vërtetoni uniformitetin e pluhurit. Veç kësaj në përbërje nuk duhet të ketë pika të bardha dhe ngjyra duhet të jetë e kuqe e gjallë.

Mustarda
Është absolutisht erëza më e lehtë, një lugëz e vogël ka vetëm 5 kalori. Përdoret për t’u dhënë shije perimeve të skarës, nëse është në versionin e bimës, por e përzier me kos mund tu japë shije edhe perimeve të gjalla.

Në treg gjenden lloje të ndryshme të mustardës të përdorura në vende të ndryshme: mustarda e zezë ka aromë të fortë dhe shije të veçantë në kuzhinën indiane; mustarda e “errët”, e përhapur në Italinë mesdhetare, ka përmasa të vogla; mustarda e bardhë, e përhapur në Azi dhe Poloni, ka fara me ngjyrë të verdhë-në lajthi dhe është më pak pikante se ajo e zezë.

Në Itali përdoret mustarda e përzier e farave të bardha dhe të zeza të pluhurosura dhe të përziera me përbërës të tjerë si uthulla e panxharit dhe erëza të tjera. Shumë të njohura janë edhe mustardat franceze veçanërisht ajo e Dizhonit që ka shije të fortë. Gjithashtu edhe mustarda angleze me ngjyrën tipike të verdhë të artë, e përftuar nga përzierja e farave të tipit të bardhë dhe të errët, me shafran Indian pluhur, ujë, sheqer, kripë, miell gruri dhe erëza me shije pikante dhe të athëta.

Farat e mustardës, të pluhurosura, përdoren për të aromatizuar duart pasi kemi grirë qepë ose qëruar peshk por shërbejnë edhe për tu hequr erën e keqe enëve.

Kopra
Kuzhina skandinave i përdor si farat ashtu edhe gjetet për tu dhënë shije patateve, vezëve, salmonit dhe molusqeve. Në Itali kopra përdoret për mishin e skarës, në salcat për peshqit, në supat dhe djathërat e freskët. Farat e grira e bëjnë më të tretshëm mishin. Nëse përtypen, farat e freskojnë frymëmarrjen, janë ideale për të aromatizuar konservat. Nëse i lëmë në ujë lëshojnë një esencë që mund të përdoret për të forcuar thonjtë. Kurse çaji me kopër ndihmon për pagjumësinë./Shije.al